Teleskop James Webb otkrio neočekivano blago teških metala oko crne rupe u našoj galaksiji
Novim posmatranjima centra Mliječnog puta otkrivene su skrivene zalihe teških elemenata oko supermasivne crne rupe, što naučnicima donosi nove tragove ali i zagonetke.
Supermasivna crna rupa u središtu naše galaksije, Mliječnog puta, okružena je iznenađujućom količinom teških metala, pokazuju najnovija posmatranja svemirskog teleskopa James Webb (JWST). Ovi metalni elementi mogli bi ponuditi svježe odgovore o tome kako je naša planeta došla do svojih zaliha teških elemenata, ali istovremeno mogu dodatno otežati rješavanje jedne od najvećih misterija vezanih za našu lokalnu crnu rupu.
Šta astronomi podrazumijevaju pod pojmom ‘metali’?
U svijetu astronomije, pod pojmom metala podrazumijeva se svaki element koji je teži od vodonika ili helijuma. U ove elemente spadaju i svima dobro poznati kiseonik, ugljenik, gvožđe ili zlato. Ovi materijali se stvaraju kroz proces nuklearne fuzije u jezgrima zvijezda koje se nalaze na kraju svog životnog vijeka, nakon čega se silovito raspršuju u svemir i ugrađuju u nove generacije zvijezda.
Naučnici ističu da materijal koji je otkrio teleskop JWST vjerovatno potiče iz supernova – masivnih zvjezdanih eksplozija koje su teške elemente razbacale po regionu oko strijelca A* (Sgr A*), gigantske crne rupe smještene u samom srcu naše galaksije.
Zašto crna rupa u našoj galaksiji jede manje nego što se očekivalo?
Ovi metali, detektovani u gasovitom stanju, posjeduju istu hemijsku strukturu kao i nekoliko obližnjih zvijezda. To sugeriše da su i zvijezde i gas nastali u isto vrijeme. Istraživači su ove rezultate objavili u časopisu The Astronomical Journal, nadovezujući se na ranije radove predstavljene u maju.
„Znamo da se u centru naše galaksije nalazi crna rupa koja privlači materijal ka sebi, ali takođe vidimo da ona usisava znatno manje materije i to sporije u poređenju sa drugim supermasivnim crnim rupama“, izjavila je Nicole Ford, vodeća autorica studije i doktorandica astrofizike na Univerzitetu McGill u Montrealu. „Dio slagalice u razumijevanju ove pojave leži u proučavanju osobina materijala koji su joj dostupni za ‘ishranu’, uključujući gas, kosmičku prašinu i zvijezde koje je kruže.“
Značaj za razumijevanje svemira i porijeklo elemenata
Teleskop James Webb kruži oko druge Lagranžove tačke (L2), koja se nalazi na udaljenosti od oko 1,5 miliona kilometara od Zemlje u smjeru suprotnom od Sunca. Zahvaljujući svojoj naprednoj optici, teleskop je uspio da identifikuje toplotne potpise specifičnih gasovitih oblaka u blizini crne rupe, kao i koncentraciju metala unutar njih.
Prisustvo ovih elemenata direktno utiče na to koliko brzo se gasovi hlade, što zauzvrat određuje kojom brzinom okolni materijal može biti uvučen u gravitacioni ponor crne rupe. Iako ovi podaci pomažu u mapiranju raspodjele teških elemenata širom svemira, oni istovremeno pokazuju da sama analiza gasa ne može poslužiti kao jednostavan pokazatelj toga koliko je često crna rupa bila aktivna u prošlosti.
Ključni zaključci istraživanja
- Bogatstvo metala: Gas oko crne rupe iznenađujuće je bogat teškim elementima poput gvožđa, kiseonika i zlata.
- Porijeklo: Hemijski sastav ukazuje na to da su gas i obližnje zvijezde nastali u istom periodu iz ostataka drevnih supernova.
- Uticaj na ‘ishranu’ crne rupe: Prisustvo metala hladi gas, što utiče na dinamiku kojom crna rupa usisava okolnu materiju.
Izvor: Live Science (Nauka & Svemir)
Koliko zapravo (ne)znamo o ovome?
Sokrat je govorio: „Znam da ništa ne znam” – jer tek kad shvatimo šta ne znamo, otvaramo prostor za istinsko učenje. Možete li tačno odgovoriti na ova 2 brza pitanja iz članka?
