Linux i otvoreni kod: Da li su ove distribucije i uređaji zaista slobodni ili je to samo marketinški trik?

Linux ima reputaciju sistema koji ljudima daje potpunu kontrolu nad njihovim računarima, ali mnoštvo komercijalnih proizvoda koristi Linux a da krajnjim vlasnicima ne pruža gotovo nikakvu slobodu. Takvi sistemi često dolaze sa vlasničkim softverom, ograničavaju pristup izvornom kodu ili toliko zaključavaju hardver da je instaliranje modificiranog operativnog sistema praktično nemoguće.

Postoje različiti načini da se procijeni da li neki operativni sistem zaista zaslužuje epitet “otvorenog koda” (open source). Fondacija za slobodni softver (FSF) postavlja stroge standarde kroz svoja četiri slobodna softverska pravila i smjernice za distribuciju GNU sistema. S druge strane, sistemi poput Ubuntua, Debiana i Fedore zauzimaju znatno fleksibilniji pristup, podržavajući vlasnički firmver i komponente uz svoje besplatne elemente. Ipak, licence su samo dio priče kada je riječ o komercijalnim operativnim sistemima: ključno je pitanje da li zaista možete dobiti izvorni kod, sami kompajlirati sistem i instalirati ga na hardver za koji je namijenjen.

Red Hat otežava rekonstrukciju sopstvenog softvera

Iako Red Hat Enterprise Linux (RHEL) sadrži softver distribuiran pod GPL i drugim slobodnim licencama, odluka ove kompanije iz 2023. godine da ograniči javni pristup izvornim paketima izazvala je snažnu buru u čitavoj zajednici. Umjesto ranijeg pristupa preko javne CentOS infrastrukture, izvorni kod je preseljen iza korisničkih kanala i pretplatničkih uslova koji otežavaju distribuciju kompatibilnih sistema.

Projekti poput Rocky Linuxa i AlmaLinuxa morali su prilagoditi svoje procese kako bi očuvali kompatibilnost sa enterprise Linuxom. Iako RHEL nije postao zatvoren softver u klasičnom smislu, pooštrena pravila otežavaju nezavisnim projektima da lako obnove sistem bez kršenja komercijalnih uslova pretplate.

Tizen je otvoren kod, ali vaš Samsung televizor to nije

Tizen je legitiman projekat operativnog sistema otvorenog koda pod pokroviteljstvom Linux fondacije, sa javnim repozitorijima i alatima za programere. Međutim, kada kupite pametni televizor koji koristi Tizen, ne dobijate slobodu koju taj otvoreni projekat sugeriše. Komercijalni proizvod sadrži Samsung-specifične vlasničke servise i firmver koji se ne mogu u potpunosti rekonstruisati i slobodno zamijeniti.

Iako programeri mogu koristiti podržane alate za pravljenje aplikacija, to je daleko od mogućnosti da sami ponovo kompajlirate cijeli operativni sistem televizora i instalirate ga. Kompanija koristi ugled otvorene zajednice, dok krajnjem korisniku uskraćuje fundamentalne slobode.

Fire OS pozajmljuje Androidovu otvorenost bez prave slobode

Amazonov Fire OS pokreće Fire TV uređaje i tablete, a baziran je na Android Open Source Project-u (AOSP). Iako Amazon objavljuje izvorni kod za komponente pokrivene licencama poput jezgra (kernel), korisničko okruženje, prodavnica aplikacija i integrisani servisi su potpuno vlasnički. Uz to, zaključani bootloaderi na većini uređaja onemogućavaju instalaciju alternativnih sistema.

Tri pitanja koja otkrivaju pravu istinu o otvorenom kodu

Prije nego što povjerujete marketinškim frazama o otvorenom kodu, vrijedi postaviti tri ključna pitanja:

1. Ko zapravo ima pristup izvornom kodu? Ako je kod ograničen samo na one koji plaćaju komercijalne licence, komunikacija sa širom zajednicom je prekinuta.
2. Šta zaista možete uraditi sa tim kodom? Otvoreno jezgro sakriveno iza zatvorenog korisničkog interfejsa ne čini cijeli uređaj otvorenim.
3. Možete li pokrenuti sopstvenu verziju? Zaključan hardver i odsustvo zamjenskog firmvera znače da sloboda postoji samo na papiru.

Korištenje otvorenog koda u komercijalne svrhe samo po sebi nije sporno, ali oslanjanje na njegovu reputaciju radi prodaje uređaja uz istovremeno uskraćivanje sloboda krajnjim korisnicima predstavlja praksu o kojoj tehnološka zajednica s pravom sve glasnije raspravlja.

Izvor: How-To Geek (Tehnologija & Vodi?i)