Krv vampira i rakija: Mračne priče iz 18. vijeka o uzimanju organa i tečnosti iz grobova

U 17. i 18. vijeku strah od vampira dostigao je neslućene razmjere. Ljudi su vjerovali da se leševi mogu ponovo pokrenuti i lutati okolo, terorišući sela i šireći bolesti. Kako bi spriječili da se navodni vampir povampiri, seljani su pribjegavali ekstremnim mjerama – od odsijecanja glave preminulima do postavljanja srpova preko vratova i sahranjivanja licem prema dolje. U jednom grobu u Poljskoj, ostaci dječaka pronađeni su čak sa gvozdenim katancem oko stopala.

U svojoj knjizi “Killing the Dead: Vampire Epidemics from Mesopotamia to the New World” (Princeton University Press, 2025), historičar Džon Bler (John Blair) istražuje kakav je uticaj štampa imala na širenje vampirskih legendi, ali i na zastrašujuću praksu konzumiranja krvi i organa iz vampirskih grobova kao lijeka ili preventive.

Širenje legendi putem štampe

Sa pronalaskom štamparske mašine, evropske priče o nemirnim mrtvacima počele su da se šire brže nego ikada prije. Povremenim ranim zapisima pridružile su se teološke i filozofske rasprave između 1580. i 1610. godine, a zatim, od 1670-ih godina, i sve veći broj akademskih i historijskih komentara koji su kulminirali 1732. godine. Ključni trenutak dogodio se 1746. godine kada je benediktinski učenjak dom Ogusten Kalme (Dom Augustin Calmet) objavio svoju studiju o natprirodnim bićima. Njegov pristup zasnovan na dokazima donio je pravo osvježenje i postao najuticajnije akademsko djelo o vampirima ikada objavljeno.

Medicinska pozadina i uticaj Paracelzusa

Možda najbizarniji aspekt ovih vjerovanja jeste praksa konzumiranja krvi, organa ili pepela navodnih vampira kao lijeka protiv bolesti koje su navodno oni prouzrokovali. Iako zvuči krajnje šokantno, u ranoj modernoj eri ovakve ideje su imale oslonac u tadašnjim medicinskim teorijama. Čuveni ljekar i alhemičar Paracelzus (Theophrastus von Hohenheim, 1493–1541) vjerovao je da supstance liječe putem okultnih “duhova”, pri čemu su najmoćnije bile one izvedene direktno iz ljudskog tijela.

U to vrijeme, konzumiranje supstanci iz egipatskih mumija ili krvi pogubljenih kriminalaca smatralo se sasvim racionalnim medicinskim tretmanom. Na primjer, zabilježeno je da je prilikom jednog pogubljenja u Beču 1668. godine čovjek istrčao naprijed da uhvati mlaz svježe krvi kako bi izliječio svoju epilepsiju.

Od zapadne Afrike do istočne Evrope

Korijeni priča o ispijanju krvi iz leševa vode na neočekivana mjesta. Godine 1687. italijanski misionar Đovani Antonio Kavaci objavio je etnografski izvještaj u kojem opisuje magijske i medicinske prakse naroda Mbundu u Angoli. Prema njegovim navodima, od svježe otkopanih leševa odvajale su se glave iz kojih bi potekla krv, a ona se potom koristila za pravljenje obloga za bolesnike ili se miješala sa hranom kako bi im se osiguralo zdravlje.

Ovi opisi su se kasnije, kroz izvještaje i literaturu, preselili u Evropu, miješajući se sa lokalnim slovenskim predanjima o upirima i strigama. Vremenom su sudski procesi u istočnoj Evropi počeli da bilježe stvarna suđenja seljanima. Tako su 1713. godine u selu Dąbrówka (današnja zapadna Ukrajina) seljani optuženi da su iskopali tijelo žene, mutilirali ga i pili krv leša pomiješanu sa votkom. Iako su poricali druge optužbe poput pečenja kolača od brašna i krvi, historičari naglašavaju da su sudije često vršile pritisak na optužene i nametale im bizarne detalje iz tada već popularnih pisanih izvještaja.

Izvor: Live Science (Nauka & Svemir)